Ethereum geliştiricileri, sıfır bilgi kanıtlarını (zk-proofs) doğrudan Ethereum’un ana katmanına entegre etmek için tarihi bir adım atıyor. Yeni Layer 1 zkEVM istemcisiyle başlayacak bu plan, uzun vadede ağın mimarisini ve işlem doğrulama mekanizmasını köklü şekilde değiştirebilir. Başlangıçta isteğe bağlı olacak bu sistem, zamanla güven kazanırsa zorunlu hale gelebilir. Bu adım, Ethereum’un gizlilik, işlem hızı ve güvenlik alanlarında yeni bir çağ başlatmasının kapısını aralayabilir.

Ethereum Layer 1’e zkEVM Geliyor: Tarihi Plan Açıklandı

Ethereum’un temel geliştiricileri, sıfır bilgi kanıtlarının Ethereum’un ana katmanında kullanılmasını sağlayacak bir plan açıkladı. Bu adım, Ethereum’un güvenliğini artırmak, işlemleri daha hızlı ve verimli hale getirmek ve gizliliği protokol seviyesine taşımak amacıyla atılıyor. Geliştiricilerin odak noktası, bir yıl içinde tamamen işlevsel ve güvenli bir Layer 1 zkEVM istemcisi sunmak.

zkEVM Nedir ve Neden Önemlidir?

zkEVM, Ethereum Sanal Makinesi’ni sıfır bilgi kanıtlarıyla çalıştırabilen bir teknolojidir. Bu teknoloji sayesinde, bir işlemin doğru olduğunu herkes görebilir ama işlemin içeriği gizli kalabilir. Bu, gizlilik, verimlilik ve ölçeklenebilirlik gibi temel sorunları çözmekte kritik rol oynar.

Ethereum’daki mevcut doğrulama sistemi, blokları yeniden işleyerek geçerliliğini kontrol eder. Ancak zkEVM ile birlikte, işlemler üç farklı zk-proof ile doğrulanabilecek. Bu, ağ üzerindeki yükü azaltırken aynı zamanda yeni güvenlik katmanları ekleyecek.

Teknik Hedefler: Gerçek Zamanlı ZK Kanıtları

Protokol mühendisi Sophia Gold’un yayımladığı “Shipping an L1 zkEVM #1: Realtime Proving” başlıklı yazıya göre, sistemin başarılı olması için zk-proof’ların bazı önemli kriterleri karşılaması gerekiyor:

• %99 blok için 10 saniye altında gecikme
• Başlangıçta minimum 100-bit, hedefte 128-bit güvenlik
• 300 KiB altında kanıt boyutu
• 100.000 dolar altında maliyetli donanımda çalışabilirlik
• 10 kW altında enerji tüketimi

Bu kriterler sağlanabildiği takdirde, Ethereum ağı bugüne kadar görülmemiş düzeyde hızlı ve verimli bir doğrulama sistemine kavuşmuş olacak.

Başlangıçta Az Sayıda Doğrulayıcı, Zamanla Yaygınlaşma

Yeni istemcinin başlangıçta yalnızca az sayıda doğrulayıcı tarafından kullanılacağı öngörülüyor. Ancak zamanla, denetimler (audits), resmi doğrulamalar (formal verification) ve açık ödül programları (bug bounty) ile sistemin güvenliği artırıldıkça, daha fazla doğrulayıcı bu istemciyi tercih edebilir. Hedef, zk-kanıtlarının varsayılan hale gelmesi.

ZkEVM’nin kullanımı arttıkça, bu sistem aynı zamanda yerel zk-rollup’lar için de temel oluşturacak.

Devconnect Arjantin’e Geri Sayım: “Gerçek Zamanlılığa Yarış”

Gold, zkVM ekiplerine, Kasım ayında Arjantin’de düzenlenecek Devconnect etkinliğine kadar gerçek zamanlılık hedeflerine ulaşmaları için çağrıda bulundu. Bu süreçte en hızlı ve en güvenli sistemi geliştiren ekip, Ethereum’un geleceğinde kritik rol oynayacak. Bu yarış, zk-teknolojisinin yalnızca teoride değil, pratikte de Ethereum ana ağına entegre edilebileceğini gösterecek.

Sıfır Bilgi Kanıtlarının Potansiyel Etkileri

Başarılı bir entegrasyonla birlikte Ethereum aşağıdaki avantajlara sahip olacak:

• On-chain gizlilik: İşlemler şeffaf kalırken içerikleri gizli tutulabilecek.
• İmzaların birleştirilmesi (signature aggregation): Aynı anda birden fazla imza, tek bir kriptografik işlemle doğrulanabilecek.
• Daha yüksek işlem kapasitesi (throughput): Ethereum daha fazla işlemi daha düşük maliyetle işleyebilecek.

Rekabetin Kızıştığı Zamanlama

Ethereum’un bu adımı, rakip blockchain projelerinin zk-teknolojilerini entegre etmeye çalıştığı bir döneme denk geliyor. Layer 2 rollup’lar hali hazırda zk-kanıtlara dayanıyor, ancak Ethereum’un doğrudan ana katmanında bu sistemi sunması, onu rekabette bir adım öne taşıyabilir.

Yeni Organizasyon Yapısı ve “One Trillion Security” Girişimi

Ethereum Foundation, zkEVM projesinin başarısını desteklemek için kurum içi yeniden yapılanmaya da gidiyor. Yeni yapıda:

• Protokol ve ekosistem geliştirme ekipleri daha yalın hale getirilecek.
• “One Trillion Security” girişimiyle güvenlik sistemlerine odaklanılacak.
• Hibe programları ve stratejik fonlar, geliştiricileri bu yeni yapıya katkı sunmaya teşvik edecek.

Bu hamlelerle Ethereum, sadece teknik değil, organizasyonel olarak da zkEVM’e hazır hale geliyor.

Sonuç: Ethereum, Sıfır Bilgi Çağını Başlatıyor

Ethereum’un zkEVM entegrasyonu, yalnızca teknolojik bir güncelleme değil, aynı zamanda ağın temel ilkelerinde köklü bir dönüşüm anlamına geliyor. Ölçeklenebilirlik, gizlilik ve güvenlik sorunlarının tek bir çözümle ele alınması, Ethereum’u daha sürdürülebilir, daha adil ve daha kapsayıcı bir blokzincir haline getirebilir.

Geliştiriciler, denetçiler ve doğrulayıcılar bu yarışta ne kadar hızlı ve doğru adım atarsa, Ethereum’un zkEVM geleceği de o kadar yakın olabilir. Şimdi gözler Kasım’daki Devconnect etkinliğinde!

 
Uyarı: Paylaşılan haberler, veri ve grafikler bilgi amaçlı olup yatırım tavsiyesi ya da danışmanlığı kapsamında değerlendirilemez. Bunun yanı sıra haber ve materyallerin al ya da sat yönünde bir telkinde bulunmak gibi bir işlevi ve misyonu da bulunmamaktadır. Kişilerin kişisel araştırma yapmaları kendi sorumlulukları olup, detaylı araştırmanın yatırım öncesi önemli bir şart olduğunu öneririz.

İçerik ve görseller YZ yardımıyla oluşturulmaktadır.

Ayrıca, kripto paraların doğası gereği yüksek risk barındırdığı göz önünde bulundurularak hareket edilmelidir. Risksiz kazanç hiçbir sektörde olmadığı gibi, kripto paralar özelinde de yoktur.

The post Ethereum’un Geleceği: Layer 1 zkEVM ile Sıfır Bilgi Kanıtları Ana Katmana Taşınıyor first appeared on Kripto Bülten.

• Ethereum’un kurucu ortağı Vitalik Buterin, 19 Mayıs 2025’te paylaştığı yeni teknik yol haritasında, tam düğüm çalıştırma maliyetlerini azaltmak ve Layer-1 ölçeklenmesini artırmak amacıyla “kısmen durumsuz düğümler” adını verdiği yeni bir çözüm önerdi.

• Bu yazıda, Buterin’in önerisinin teknik detaylarını, EIP-4444 ve gaz limiti politikalarıyla ilişkisini, potansiyel avantajlarını ve Ethereum ağına olası etkilerini derinlemesine inceliyoruz.

Ethereum kurucusu Vitalik Buterin, blok zincirinin ölçeklenebilirliği ve merkeziyetsiz erişim güvenliği için yeni öneriler ortaya koydu. 19 Mayıs 2025’te Ethereum Magicians forumunda paylaştığı güncel yazıda, tam düğümlerin (full node) depolama ve bant genişliği ihtiyacını hafifletmek amacıyla “kısmen durumsuz düğümler” (partially stateless nodes) konseptini tanımladı. Buterin, şu anda çok az sayıda RPC sağlayıcısına bağımlı pazar yapısının sansür ve dışlama riskleri taşıdığını vurgulayarak, kullanıcıların kendi yerel düğümlerini çalıştırarak zincire güvensiz, sansür dirençli ve gizlilik-dostu erişim elde etmesinin önemini yeniden hatırlattı. Bu kapsamda yeni öneriler; EIP-4444 (36 gün veri saklama sınırı), gaz limiti artırımı (EIP-9698 vb.), kripto-ekonomik yapı değişiklikleri ve zkEVM teknolojileri gibi bir dizi iyileştirmeyi de içeriyor.

Kısmen Durumsuz Düğümler Nedir?

Geleneksel tam düğümler, Ethereum blok zincirinin tamamını ve tüm Merkle kanıtlarını saklar. Bu da hızla büyüyen ağda çok yüksek depolama ve bant genişliği gereksinimi demek. Kısmen durumsuz düğümler ise bu yükü azaltmayı hedefler. Buterin’in önerdiği yeni düğüm türünde, her düğüm seçilen bir durum altkümesini (“state subset”) saklar: örneğin kullanıcının kendi hesapları, sık kullandığı DeFi protokolleri veya belirli token bakiyeleri gibi. Bu düğümler blokları statik bir biçimde (durumsuz) doğrular; yani yeni bir blok doğrulanırken tüm duruma ihtiyaç duymayacak şekilde tasarlanır.

Kısmen durumsuz düğüm çalışırken yalnızca seçili verileri güncel tutar ve bu veriler üzerinden işlem yapar. Kullanıcının saklamadığı verilere yönelik sorgular yerel düğümde karşılanamayacağı için bu talepler önceden belirlenmiş bir RPC sağlayıcısına yönlendirilebilir. Böylece düğümün depolama gereksinimi büyük ölçüde azalırken, düğüm tamamen devre dışı kalmaz ve güncel blok zinciri doğrulamalarını gerçekleştirmeye devam eder. Bu yaklaşım, kullanıcı gizliliğini artırır çünkü düğüm sadece ihtiyaç duyulan verileri toplar; ve sansür dirençliliği korunur çünkü düğümü çalıştıran kişi hangi verileri depolayacağını seçebilmektedir.

Yukarıdaki grafik, 2020’den 2025’e Ethereum ağında ortalama blok gaz limitinin (mavi çizgi) nasıl kademeli olarak yükseldiğini gösteriyor. Bu artış, daha fazla işlemi zincire sığdırma imkânı sağlasa da, tam düğümlerin depolama ve işlem yükünü de önemli ölçüde yüksürmekte. Kısmen durumsuz düğümler, bu darboğazı hafifletmeye çalışarak yerel düğüm çalıştırmayı daha çekilebilir kılıyor.

Şekil: Tam düğüm ile kısmi durumsuz düğüm karşılaştırması. Yukarıdaki tabloda, tam düğümün tüm blok zinciri verilerini saklamak zorunda olduğu; kısmi durumsuz düğümün ise düğüm sahibinin ihtiyacına göre sınırlı bir altküme depoladığı görülüyor. Bu model, yerel düğüm çalıştırma imkânını genişleterek kullanıcıya güvenli bir erişim sağlamayı hedefliyor.

EIP-4444 ve Tarihsel Verinin Sınırlandırılması

Buterin’in planında, veri depolama yükünü azaltacak diğer mekanizmalar da var. Önemli adımlardan biri EIP-4444’tür: Bu öneriye göre her düğüm yalnızca en son 36 günlük blok verisini saklayacak şekilde yapılandırılacak. Böylece düğümün ayda birkaç on gigabaytlık tarihi silmesi öngörülüyor. Örneğin CryptoSlate’e göre EIP-4444, geçmiş verileri erasure coding (parçalama ile dağıtık depolama) ile koruyarak “blok zinciri ebediyen kalır” özelliğini merkezi aracıların yükü olmadan sürdürmeyi amaçlıyor.

EIP-4444, Ethereum’un “eski veriyi unutma” stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Vitalik de geçtiğimiz Şubat’ta yayımladığı blog yazısında, 30 milyon gaz limitinin 36 milyona çıkarılmasının ardından, EIP-4444 ve durumsuz (stateless) düğümler gibi yaklaşımların tarihi saklama ihtiyacını azaltacağını vurgulamıştı. Bu önlemler sayesinde bir düğümün üzerinde tutulması gereken blockchain büyüklüğü teorik olarak yüzde 80’e varan oranda azaltılabilecek; Nilufer Okay gibi geliştiriciler de bu seviyeye yakın tasarruf tahmin ediyor. EIP-4444’ün hayata geçmesi halinde, çoğu düğüm artık aylarca eski bloklar yerine yalnızca son birkaç hafta verisini tutarak çalışabilecek.

Gaz Limiti Artışı ve EIP-9698

Ethereum topluluğunda, katman-1 (L1) gaz limiti yükseltme tartışmaları da hız kazanmış durumda. Şubat 2025’teki güncellemeyle blok gaz limiti 30 milyondan 36 milyona çıkarıldı. Ethereum Vakfı’ndan Dankrad Feist’in önderliğinde EIP-9698 adlı yeni bir teklif ise gaz limitinin dört yıllık periyotta 100 kat arttırılmasını planlıyor. EIP-9698’e göre gaz limiti kademeli olarak yükseltilerek 36 milyon seviyesinden yaklaşık 3.6 milyar gaz birimine ulaşacak; böylece saniyede ~2.000 işlem (TPS) civarı bir kapasite mümkün olabilecek.

Bu artış, özellikle basit transfer işlemlerinde bir blokta binlerce işlemin yer almasını sağlayacak. CoinDesk’e göre 3.6 milyar gaz limitiyle bir bloğa ~6.000 basit transfer sığabileceği ve TPS’nin 2.000’in üzerine çıkabileceği hesaplanıyor. Ancak araştırmacılar hızlı artışın risk taşıdığına da dikkat çekiyor. Feist, gaz limiti hızla yükselirse optimize edilmemiş düğümlerde zorluk ve blok yayılma (propagation) süresinin artması gibi sorunlar yaşanabileceğini belirtti. Bu yüzden EIP-9698, artışları öngörülebilir ve yavaş adımlarla yapmak üzere bir algoritmik takvim öneriyor.

Ethereum geliştiricileri ayrıca test ağında daha mütevazı artışlar deniyor. Örneğin EIP-9678 ile planlanan Fusaka yükseltmesinde gaz limitinin 4 kat artırılarak test edilmesi bekleniyor. Tüm bu çalışmalar, Ethereum’un bir yandan daha fazla işlem kapasitesi sunmasını sağlarken, diğer yandan kısmi durumsuz düğümler gibi çözümlerle yeni yüklerin yönetilmesini hedefliyor.

Gaz Ücretleri ve Depolama Maliyetleri

Ethereum’daki diğer öneriler ise gaz ücretleri üzerinden depolama davranışını değiştirmeye odaklanıyor. Buterin, akıllı sözleşme dağıtımı veya hesap açma gibi yeni depolama alanları oluşturma işlemlerine ilişkin gaz ücretlerinin yükseltilmesini savunuyor. Örneğin yeni bir kontrat dağıtmak veya kriptoyu aktif olmayan bir hesaba göndermek eskisine göre daha pahalı hale gelebilir; böylece gereksiz veri yazımı caydırılmış olur. Buna karşın işlem ücretleri (execution gas) düşürülebilir, böylece ağ yükü dengelenebilir.

Bunların yanında, blok zincirinin büyüme hızını kontrol altına almak için veri sıkıştırma teknikleri de gündemde. Yerel verilerde Merkle ağaç yapılarının yeniden düzenlenmesi, durum geçişlerinin hafifletilmesi veya daha önce blok zincirinde kalmış bazı verilerin silinmesi gibi fikirler konuşuluyor. Örneğin yerel Merkle patika sıkıştırması (Merkle-Patika kompresyonu) veya durumsuz kanıtlar (stateless proofs) gibi yaklaşımlar, düğümlerin sakladığı veri miktarını azaltmayı amaçlıyor. Ancak şimdilik bu önerilerin uygulaması biraz zaman alacak; hemen hayata geçebilecek somut adımlar daha çok gaz modeli ve EIP-4444 etrafında toplanmış durumda.

zkEVM ve Diğer Ölçekleme Çözümleri

Ethereum’un katman-2 ve sıfır-bilgi (ZK) temelli çözümleri de bu ekosistemin önemli bir parçası. zkEVM (Zero-Knowledge Ethereum Virtual Machine) projeleri, Ethereum uyumlu bir sanal makineyi sıfır bilgi kanıtlarıyla çalıştırarak zincir dışı doğrulama imkânı sağlıyor. Bu sayede birçok işlem verisi ana zincire gönderilmeden kanıtlanabiliyor. Vitalik’in de belirttiği gibi, ZK-EVM gibi teknolojiler blokları daha az veriyle doğrulamayı mümkün kılarken, tam düğümlerin yerini tam olarak alamıyor. Çünkü sıfır-bilgi çözümleri bile genellikle merkezi olmayan gizlilik koruması ve sansür dirençliliği açılarından tam düğümün yerel verilerini sağlamıyor. Buterin, “tam düğümler kullanıcıya kendi yerel RPC sunucusunu güvensiz, sansür dirençli ve gizlilik odaklı bir şekilde kullanma imkânı verir” diyerek bu öneme vurgu yapıyor.

Ayrıca Ethereum iyileştirmeleri arasında EIP-4844 (proto-danksharding) ile artan veri kullanılabilirliği ve PECTRA gibi ilerideki güncellemeler de L2 altyapılarını desteklemeyi amaçlıyor. Örneğin Pectra (Mayıs 2026’da hedeflenen yükseltme) ile daha fazla L2 verisi işlenebilirken, Fusaka (2025) küçük gaz denemeleri yapacak. Tüm bu gelişmeler, Kısmi Durumsuz Düğümler önerisiyle birlikte değerlendirildiğinde, kişisel düğüm çalıştırmayı kolaylaştırma ve Ethereum’un uzun vadeli ölçeklenebilirliğini güvence altına alma amacını taşıyor.

Özet ve Gelecek Beklentileri

Vitalik Buterin’in son önerileri, Ethereum’un ölçeklenebilirlik yol haritasında kullanıcı perspektifini öne çıkarıyor. Özellikle EIP-4444 gibi veri süresini sınırlayan önlemler ve yeni düğüm mimarileri sayesinde, bireysel kullanıcılar da düğüm çalıştırarak ağa doğrudan katkıda bulunabilecek. Buterin’in paylaştığı özet şu noktaları içeriyor:

• EIP-4444 (36 günlük veri saklama) – Tam düğümlerin tutması gereken tarihsel veriyi büyük oranda azaltıyor.
• Kısmi Durumsuz Düğümler – Düğümler yalnızca seçtikleri durumu saklıyor, kalan işlemler için RPC kullanılıyor.
• Gaz Limiti Artışı (EIP-9698 vb.) – Blok gaz limiti mevcut 36M’den 3.6B’ye çıkarılarak kapasite 100 kat artırılacak.
• Gaz Ücret Politikası Değişiklikleri – Yeni depolama işlemlerini pahalılaştırıp gereksiz veri artışını caydırma.
• zkEVM ve Katman-2 Çözümleri – Sıfır-bilgi kanıtlarıyla zinciri doğrulama alternatifleri, tam düğümleri destekler nitelikte.

Bu düzenlemelerin bir araya gelmesi, Ethereum’un hem performansını artırmaya hem de ağın merkeziyetsizlik prensibini sağlam tutmaya odaklanan bütünsel bir strateji sunuyor. Geleceğe baktığımızda, tavizli önerilerin uygulamaya geçmesi zaman alabilir, ancak Ethereum topluluğu yeni düğüm modelleri sayesinde üst üste binmeyen veri büyümesi için çözümler geliştiriyor. Kısmen durumsuz düğümler fikri, blok zinciri büyüdükçe kullanıcıların da güncel ve güvenli bir şekilde zincire katılabilmesini sağlamayı amaçlıyor.

Ethereum Merkezsizleşmesi ve gelecek gelişmeler merak konusu olmaya devam ederken, yatırımcılar ve geliştiriciler bu tür yenilikleri yakından izliyor. Yeni öneriler uygulamaya konulduğunda kişisel düğüm çalıştırmanın önündeki engeller azalacak ve Ethereum ağının güvenilirliği artacak. Tabii ki kritik nokta, bu değişikliklerin güvenlik ve performans dengesi içinde hayata geçirilebilmesi. Ama şimdiden yol haritası belli: Kısmi durumsuz düğümler, EIP-4444 ve gaz limit artışı gibi adımlar, Ethereum’un ölçeklenebilir bir gelecek için attığı önemli adımlar olarak öne çıkıyor.

 
Uyarı: Paylaşılan haberler, veri ve grafikler bilgi amaçlı olup yatırım tavsiyesi ya da danışmanlığı kapsamında değerlendirilemez. Bunun yanı sıra haber ve materyallerin al ya da sat yönünde bir telkinde bulunmak gibi bir işlevi ve misyonu da bulunmamaktadır. Kişilerin kişisel araştırma yapmaları kendi sorumlulukları olup, detaylı araştırmanın yatırım öncesi önemli bir şart olduğunu öneririz.

İçerik ve görseller YZ yardımıyla oluşturulmaktadır.

Ayrıca, kripto paraların doğası gereği yüksek risk barındırdığı göz önünde bulundurularak hareket edilmelidir. Risksiz kazanç hiçbir sektörde olmadığı gibi, kripto paralar özelinde de yoktur.

The post Vitalik Buterin, Ethereum Yapısında Devrim Yaratmak İstiyor! first appeared on Kripto Bülten.

Bir zkEVM‘nin ne olduğunu veya ne işe yaradığını gerçek anlamda anlayabilmek için, geliştiricilerin bir zkEVM oluşturma noktasına nasıl geldiklerini anlamak önemlidir.

zkEVM geliştirme süreci

Süreç, kripto para protokollerinin ölçeklendirilmesi ihtiyacıyla başladı. Bu uzun yıllardır sektör için çok büyük bir sorun olageldi. Ayrıca blok zincirlerini daha merkezi hale getirmeden ölçeklendirmenin zor olmasından dolayı sürecin daha da karmaşık ve zor olmasına neden oldu:

Ethereum üzerine katman 2 (L2) ağları inşa etmek, bunu çözmenin ana odak noktalarından biri oldu. Temel fikir, işlemlerin ikincil bir ağda işlenip toplandığı ve ardından bu işlemlerin sonuçlarının Ethereum blok zincirine bir seferde işlenebilmesidir. Bu, genel olarak daha düşük işlem ücretleri ve Ethereum blok zincirine daha az şişme avantajı sağlar.

Ancak, ağın bu işlemlerin gerçek olduğunu nasıl bildiği ya da bilebileceği en büyük risk olarak ortaya çıktı. İşte, işlemlerin matematiksel olarak tümünün geçerli olduğunu doğrulayan bir kriptografik kanıt oluşturmanın önemli bir yöntemi var. Bu, zk-kanıtları olarak bilinen sıfır bilgi kanıt teknolojisi kullanılması yöntemiyle mümkün oldu.

Tam da bu aşamada, zk-kanıtları ile yani sıfır bilgi teknolojisini kullanarak işlemleri ana Ethereum ağına gönderebilecek katman 2 (L2) çözümleri sunan blok zincirleri geliştirildi. Fakat, bu tarz projeleri geliştiren ekipler sektördeki yüksek ihtiyaç nedeniyle çok daha iddialı hale geldiler.

EVM: Ethereum sanal makinesi

Ethereum’un ana unsurlarından biri, ağının merkezinde yer alan Ethereum Sanal Makinesi olarak bilinen bilgisayardır. Bu, akıllı sözleşmeleri ve çeşitli karmaşık merkezi olmayan uygulamaları destekleyen teknolojidir. Bir katman 2 ağının başarılı olması için gerçekten EVM uyumlu olması ve bu tür uygulamaları desteklemesi gerekmektedir.

Bu nedenle, zk-kanıtları kullanan katman 2 ağları için bir sonraki adım, onları EVM uyumlu hale getirmek oldu. Bu, sadece işlemleri ve merkezi olmayan uygulamaları desteklemek demek değil, bunun ötesinde tüm etkileşimlerin ve matematiksel verilerin güvenli olarak gerçekleşebilmesini sağlar. Ayrıca, uyumluluk seviyesine bağlı olarak, geliştiricilerin uygulamaları Ethereum‘dan doğrudan ağa taşımaları çok kolay hale gelebilir. Bu şu anlama geliyor: Ethereum ana ağı için herhangi bir uygulamayı geliştiren bir yazılımcı, yüksek komisyon ödememek adına aynı uygulamayı çeşitli l2’ler üzerinde kurabilir ve test edebilir. Aynı şekilde uygulamayı ana ağa da dilediği zaman yükleyebilir.

Bu, zk-kanıtları kullanan EVM uyumlu katman 2 (L2) ağlarına zkEVM’ler diyoruz.

Popüler zkEVM projelerinden bazıları

Geçtiğimiz yıl Polygon, zkSync ve Scroll gibi birkaç blok zinciri projesi, doğal olarak Ethereum uygulamalarını destekleyebilen işlevsel bir ZK tabanlı katman 2 çözümü geliştirmek için yarıştı.

İşte zkEVM’ler üzerinde çalışan bazı ana projeler hakkında kısa bir giriş:

1. ZkSync: zkSync, Ethereum için katman 2 ölçekleme çözümü olarak ortaya çıkarken hızlı ve düşük maliyetli işlemleri mümkün kılmak için zk-kanıtlarını kullanarak yüksek güvenlik ve gizliliği korumayı amaçlamakta. Kullanıcılar Ethereum blok zincirinin güvenliğinden yararlanırken zincir dışı işlemler yapmasına olanak tanır. zkSync, token transferleri, merkezi olmayan borsalar ve diğer akıllı sözleşme etkileşimlerini destekler.
   
   
2. Scroll: Scroll, Ethereum‘un performansını ve ölçeklenebilirliğini artırmayı amaçlayan 2021’de kurulan bir Ethereum ölçekleme projesidir. Scroll’ün teknolojisi, mevcut Ethereum uygulamaları ile uyumluluğun korunmasına odaklanmıştır; bu sayede bu uygulamaların Scroll platformuna herhangi bir değişiklik yapmadan taşınabilmesini sağlar. Bu geçiş, Ethereum ile bytecode seviyesinde uyumluluğun korunmasıyla mümkün olur, bu da geliştiricilerin mevcut akıllı sözleşmelerini yeniden yazmadan veya önemli ölçüde değiştirmeden uygulamalarını kolayca ölçeklendirebilmelerini sağlar.
   
   
3. Polygon zkEVM: Polygon zkEVM, Ethereum ölçeklendirme ve altyapı geliştirme konusunda bilinen bir platform olan Polygon tarafından geliştirilen gelişmiş bir ölçeklendirme çözümüdür. zkEVM, Ethereum’un ölçeklenebilirliğini ve verimliliğini artırmak için zk-kanıt teknolojisinden faydalanacak şekilde tasarlanmıştır, bu da güvenlik veya merkezi olmayanlık gibi kritik unsurları tehlikeye atmaz.
   
   
4. Taiko: Taiko, yakın zamanda ana ağda başlatmayı amaçladığı bir zkEVM üzerinde çalışıyor. Amacı, Ethereum ile çok yüksek bir uyumluluk seviyesine ulaşmaktır.
   
   
5. Loopring: Loopring, Ethereum üzerine inşa edilmiş bir DEX protokolüdür ve işlem hızını önemli ölçüde artırmak ve gaz ücretlerini azaltmak için zkRollups adı verilen bir tür zk-kanıt teknolojisini kullanır. Loopring ayrıca bir zkEVM uygulaması üzerinde de çalışıyor.

The post zkEVM Nedir ve Nasıl Çalışır? first appeared on Kripto Bülten.